የነዳጅ ድንጋጤ እና የኢቪ ንቅናቄ፦ ቻይና በመካከለኛው ምስራቅ ቀውስ ውስጥ እንዴት በዝምታ እያሸነፈች ነው?

በመካከለኛው ምስራቅ (በተለይም በኢራን አካባቢ) የተቀሰቀሰው ቀውስ የዓለምን የፖለቲካ መድረክ ብቻ ሳይሆን የዓለም አቀፉን የነዳጅ እና የአውቶሞቲቭ ገበያ ስነ-ምህዳር በከፍተኛ ሁኔታ እያናጋው ይገኛል። የሆርሙዝ ወሽመጥ የትራፊክ መስተጓጎልን ተከትሎ የቦረንት (Brent) ድፍድፍ ነዳጅ ዋጋ በአንድ በርሜል ከ100 ዶላር በላይ መሻገሩ፣ በነዳጅ ላይ ጥገኞች የሆኑ የምዕራባውያን ኢኮኖሚዎችን ለከፍተኛ ድንጋጤ ዳርጓል።

ሆኖም ግን፣ ይህ የጂኦፖለቲካ ቀውስ ለሌላ ወገን ታሪካዊ የወርቅ ዕድል ፈጥሯል። ላለፉት ዓመታት በንፁህ ኢነርጂ እና በኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች (EVs) ላይ ስትራቴጂካዊ ኢንቨስትመንት ስታደርግ የቆየችው ቻይና፣ አሁን ላይ ለተቀሰቀሰው የነዳጅ ቀውስ ብቸኛ አማራጭ አቅራቢ በመሆን የዓለምን ገበያ በበላይነት እየተቆጣጠረችው ትገኛለች።

የነዳጅ ዋጋ መናር የፈጠረው የተጠቃሚዎች ፍላጎት ሽግግር

በነዳጅ ዋጋ መጨመር ምክንያት በዓለም ዙሪያ ባሉ ማደያዎች የነዳጅ ዋጋ በአንድ ሊትር ከ$1.20 እስከ $1.50 ዶላር ደርሷል። ይህ ለተጠቃሚዎች ከባድ የኢኮኖሚ ጫና ሆኗል፦

• በአሁኑ ወቅት በተለመደው የነዳጅ መኪና አንድ ኪሎሜትር ለመጓዝ ከ12 እስከ 18 ሳንቲም (Cents) ወጪ ይጠይቃል።
• በአንፃሩ በኤሌክትሪክ መኪና ተመሳሳይ ርቀት ለመጓዝ የሚጠይቀው ወጪ ከ3 እስከ 6 ሳንቲም ብቻ ነው። ይህም ማለት የኤሌክትሪክ መኪና መንዳት ከነዳጅ መኪና ከ2 እስከ 4 እጥፍ የዋጋ ቅናሽ አለው።

ይህንን ተከትሎ በአውስትራሊያ፣ በደቡብ ምስራቅ እስያ (በተለይም በፊሊፒንስ እና በቪየትናም) እንዲሁም በህንድ የሚገኙ የቻይና ኢቪ ማሳያ ክፍሎች (Showrooms) በደንበኞች ጥያቄ እና ትዕዛዝ ተጨናንቀዋል። የቻይና መንገደኞች መኪና ማህበር (CPCA) መረጃ እንደሚያሳየው፣ እ.ኤ.አ. በ2026 መጋቢት ወር ላይ የቻይና የኤሌክትሪክ እና የሃይብሪድ መኪና ወጪ ንግድ (Export) ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲነፃፀር የ140 በመቶ ታሪካዊ ዕድገት አስመዝግቧል።

BYD እና Chery፡ የዓለምን ካርታ እንደገና እየሳሉ ያሉት የቻይና ግዙፍ ኩባንያዎች

በዚህ የኤክስፖርት ማዕበል ውስጥ ግንባር ቀደም ተጠቃሚ የሆኑት እንደ BYD እና Chery ያሉ የቻይና የኢቪ አምራቾች ናቸው። በቻይና የአገር ውስጥ ገበያ ያለው ከፍተኛ ውድድር የዋጋ ቅናሽ እንዲያደርጉ ያስገደዳቸው እነዚህ ኩባንያዎች፣ አሁን ላይ ፊታቸውን ሙሉ በሙሉ ወደ ዓለም አቀፍ ገበያ አዙረዋል።

• BYD (Build Your Dreams): ኩባንያው እ.ኤ.አ. ከ2021 ጀምሮ ወደ 113 አገራት ገበያ የገባ ሲሆን፥ ዩናይትድ ኪንግደምን ጨምሮ ከ22 በላይ አገራት ውስጥ በሽያጭ መጠን ታዋቂውን ቴስላን (Tesla) መብለጥ ችሏል። በገዛ እጁ ባትሪዎችን የማምረት አቅሙ (In-house battery production) ተወዳዳሪ የሌለው የዋጋ ቅናሽ እንዲያደርግ ረድቶታል። BYD በ2026 ዓመታዊ የኤክስፖርት ግቡን ወደ 1.5 ሚሊዮን ተሽከርካሪዎች አሳድጓል።
• Chery እና Geely: እነዚህ ኩባንያዎችም በተመሳሳይ በተመጣጣኝ ዋጋ መኪኖችን በማቅረብ ወደ አውሮፓ፣ ደቡብ ምስራቅ እስያ እና ላቲን አሜሪካ በስፋት እየገቡ ነው። የቻይና አምራቾች መኪኖቻቸውን በብዛት ለማጓጓዝ የሚያስችሉ ግዙፍ የባህር ላይ መርከቦችን (Roll-on/roll-off carriers) በራስ የመያዝ አቅማቸውን በማሳደጋቸው የሎጂስቲክስ ችግር አልበገራቸውም።

የቻይና ኢኮኖሚ የሀገር ውስጥ መከላከያ ጋሻ (Shield)

የመካከለኛው ምስራቅ የነዳጅ ቀውስ በምዕራባውያን ሀገራት ላይ የዋጋ ንረትን (Inflation) ሲያስከትል፣ የቻይና አገር ውስጥ ገበያ ግን በተወሰነ መልኩ ከዚህ ቀውስ የተጠበቀ ሆኗል። በአሁኑ ወቅት በቻይና ከሚሸጡት አዳዲስ መኪኖች መካከል ግማሽ ያህሉ (50%) የኤሌክትሪክ መኪኖች ናቸው።

ይህ ማለት የሀገሪቱ የትራንስፖርት ዘርፍ በነዳጅ ዋጋ መዋዠቅ ላይ ያለው ጥገኝነት እየቀነሰ መጥቷል። ይህ የአገር ውስጥ መረጋጋት የቻይና አምራቾች ያለምንም ስጋት አጠቃላይ ሀብታቸውን እና ትኩረታቸውን ወደ ውጭ ኤክስፖርት ዕድገት ላይ እንዲያውሉ አስችሏቸዋል።

የምዕራባውያን ዲሞክራሲያዊ ሀገራት ስትራቴጂካዊ አምባጓሮ (Dilemma)

ይህ የቻይና የኢቪ ወረራ ለምዕራባውያን ሀገራት ትልቅ ፈተና እና አምባጓሮ ፈጥሮባቸዋል። በአንድ በኩል፥ የነዳጅ ቀውስን ለመቋቋም እና የአየር ንብረት ለውጥ ግቦችን ለማሳካት የኤሌክትሪክ መኪናዎች በአስቸኳይ ያስፈልጓቸዋል። በሌላ በኩል ደግሞ፥ መኪኖቹን ከቻይና ማስገባት የረጅም ጊዜ የሳይበር ደህንነት ስጋትን (የተገናኙ ተሽከርካሪዎች ወይም Connected Vehicles መረጃዎችን የመሰብሰብ አቅም) እና የአገር ውስጥ አውቶሞቲቭ ኢንዱስትሪያቸው መሞትን ያስከትላል።

አሜሪካ በቻይና መኪኖች ላይ የ100% ታሪፍ (Tariff) በመጣል ገበያዋን ለመዝጋት ብትሞክርም፣ የነዳጅ ቀውሱ እየተራዘመ ከመጣ ግን ብዙ ሀገራት የንግድ እና የደህንነት ስጋቶቻቸውን ወደ ጎን በመተው ለኢኮኖሚ እፎይታ ሲሉ የቻይናን መኪኖች ለመቀበል እንደሚገደዱ የአትላንቲክ ካውንስል (Atlantic Council) ትንታኔዎች ያመለክታሉ። ስጋቱን ለመቀነስም የቻይና ኩባንያዎች በብራዚል፣ ታይላንድ፣ ቱርክ እና ሃንጋሪ የአገር ውስጥ ፋብሪካዎችን መገንባት ጀምረዋል።

የኢራን እና የአሜሪካ ውጥረት ያስከተለው የነዳጅ ድንጋጤ የዓለም አቀፉን የትራንስፖርት ታሪክ እያፋጠነው ነው። የዓለም አቀፉ የነዳጅ ጥገኝነት አደጋ በታየበት በዚህ ወቅት፣ ቻይና የአውቶሞቲቭ ኢንዱስትሪውን አዲስ መሪ ለመሆን በስልት እየተንቀሳቀሰች ነው። የወደፊቱ የትራንስፖርት ዘርፍ ዕጣ ፈንታ የነዳጅ ጉድጓዶች ባሏቸው ሀገራት ሳይሆን፣ የባትሪ እና የኢቪ ቴክኖሎጂን በበላይነት በተቆጣጠሩት እጅ መውደቁን ይህ ቀውስ በተግባር እያሳየን ነው።