የኤሌክትሪክ መኪኖች (EV) አብዮት፡ የዓለም ሽያጭ 20 ሚሊዮን ሲያልፍ አውሮፓና ቻይና እንዴት እየመሩት ነው?

የዓለም አቀፉ የአውቶሞቲቭ ኢንዱስትሪ ታሪካዊ በሆነ የሽግግር ወቅት ላይ ይገኛል። በአንድ ወቅት ለተወሰኑ የህብረተሰብ ክፍሎች ብቻ የሚቀርቡ ይመስሉ የነበሩት የኤሌክትሪክ መኪኖች (EVs) አሁን ላይ የገበያው ዋና አንቀሳቃሽ ኃይል ሆነዋል። የአለም አቀፍ የኢነርጂ ኤጀንሲ (IEA) የቅርብ ጊዜ መረጃ እንደሚያሳየው እ.ኤ.አ. በ2025 የኤሌክትሪክ መኪኖች ዓመታዊ ሽያጭ 20 ሚሊዮን አሃዶችን አልፏል። ይህም በዓለም ላይ ከተሸጡ አዳዲስ ተሽከርካሪዎች መካከል አንድ አራተኛው (25%) ገደማ የኤሌክትሪክ መኪኖች መሆናቸውን ያሳያል።

ምንም እንኳን የጂኦፖለቲካ ውጥረቶች፣ የድጎማ ፕሮግራሞች መለዋወጥ እና የንግድ ክርክሮች ቢኖሩም፣ የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ፍላጎት በ2026 እና ከዚያ በኋላም በከፍተኛ ፍጥነት እንደሚቀጥል ይጠበቃል።

አውሮፓ፡ የአውቶሞቲች ገበያ ፈጣን ዕድገት መሪ

ከዓለማችን ግዙፍ የኢቪ ገበያዎች መካከል አውሮፓ እ.ኤ.አ. በ2025 ከፍተኛውን ዕድገት አስመዝግባለች። በአካባቢው የኤሌክትሪክ መኪና ሽያጭ በ30 በመቶ የጨመረ ሲሆን፥ ይህም በአህጉሪቱ ከተሸጡ አጠቃላይ አዳዲስ መኪኖች ውስጥ የ28 በመቶ ድርሻ እንዲኖራቸው አድርጓል።

ለዚህ ፈጣን ዕድገት ምክንያቱ ምንድን ነው?

• የካርቦን ልቀት ገደቦች፦ የአውሮፓ ህብረት (EU) ያወጣቸው ጠንካራ የCO2 ልቀት ደረጃዎች የመኪና አምራቾች የኤሌክትሪክ መኪና አማራጮቻቸውን እንዲያሰፉና ተመጣጣኝ ዋጋ ያላቸውን ሞዴሎች እንዲያስተዋውቁ አስገድዷቸዋል።
• የነዳጅ ዋጋ መናር፦ በዓለም አቀፍ ደረጃ (በተለይም ከመካከለኛው ምስራቅ የነዳጅ ቀውስ ጋር ተያይዞ) የነዳጅ ዋጋ መጨመር ሸማቾች የኤሌክትሪክ መኪናዎችን እንዲመርጡ አድርጓል። በኢቪዎች የሚገኘው ዓመታዊ የነዳጅ ወጪ ቁጠባ ካለፉት ዓመታት ጋር ሲነፃፀር በ35% አድጓል።

በዚህ ፍጥነት በአውሮፓ በ2026 ከሚሸጡት አዳዲስ መኪኖች መካከል አንዱ ሶስተኛው (1/3) የኤሌክትሪክ መኪና እንደሚሆን ይጠበቃል።

ቻይና፡ የዓለም የኢቪ ኃያል መንግሥት

የዓለምን የኤሌክትሪክ መኪና ገበያ አቅጣጫ በመወሰን ረገድ እንደ ቻይና ተፅዕኖ ፈጣሪ ሀገር የለም። በ2025 በቻይና ከተሸጡ አዳዲስ መኪኖች ውስጥ ወደ 55% የሚጠጉት የኤሌክትሪክ ነበሩ። በ2026 መጀመሪያ ላይ የወጡ መረጃዎች ደግሞ ይህ ቁጥር በአንዳንድ ወራት ከ60% በላይ ማለፉን ያሳያሉ።

ቻይና በሽያጭ ብቻ ሳይሆን በምርትም የዓለም መሪ ነች፦

• እ.ኤ.አ. በ2025 ከተመረቱት ዓለም አቀፍ ኢቪዎች 75% የሚሆነው የተመረተው በቻይና ነው።
• በዓለም ዙሪያ ከተሸጡት የኤሌክትሪክ መኪኖች 60% የሚሆነውን ያቀረበችው እሷው ነች።
• እንደ BYD ያሉ የቻይና ብራንዶች የምዕራባውያን አምራቾች ሊወዳደሩት በማይችሉት ዝቅተኛና ተመጣጣኝ ዋጋ ጥራት ያላቸውን መኪኖች ለገበያ በማቅረብ ውድድሩን እየመሩት ይገኛሉ። በቻይና ከተሸጡት ኢቪዎች ውስጥ ከሁለት ሶስተኛ በላይ የሚሆኑት ከተለመዱት የነዳጅ መኪኖች ዋጋ ያነሱ ናቸው።

በተጨማሪም እንደ CATL ያሉ የቻይና ኩባንያዎች የባትሪ አቅርቦት ሰንሰለቱን በበላይነት እየተቆጣጠሩት ይገኛሉ።

ደቡብ ምስራቅ እስያ እና ላቲን አሜሪካ፡ አዳዲስ ተስፋ ሰጪ ገበያዎች

የኤሌክትሪክ መኪኖች ለበለፀጉ ሀገራት ብቻ ናቸው የሚለው አመለካከት በአሁኑ ወቅት እየተቀየረ ነው። በ2025 በደቡብ ምስራቅ እስያ የኢቪ ሽያጭ ከእጥፍ በላይ ያደገ ሲሆን የገበያ ድርሻውም 20% ደርሷል። እንደ ታይላንድ፣ ኢንዶኔዥያ እና ቪየትናም ያሉ ሀገራት በተመጣጣኝ የቻይና መኪኖች አቅርቦት እና በመንግስት ማበረታቻዎች አማካኝነት ፈጣን ሽግግር እያደረጉ ነው። ለምሳሌ ቪየትናም እስከ 2035 የኢቪ ገበያ ድርሻዋን 80% ለማድረስ እየሰራች ነው።

በተመሳሳይ በላቲን አሜሪካ በብራዚል እና በሜክሲኮ መሪነት የኤሌክትሪክ መኪኖች ሽያጭ የ75% ዕድገት አሳይቷል።

አሜሪካ ወደ ኋላ የመቅረት ስጋት ተደቅኖባታል?

ዓለም አቀፉ የኢቪ ጉዞ በፍጥነት እየገሰገሰ ባለበት በአሁኑ ወቅት፣ የአሜሪካ ገበያ ግን የተለየ አዝማሚያ እያሳየ ነው። በ2025 በዩናይትድ ስቴትስ የኤሌክትሪክ መኪኖች ሽያጭ ከአጠቃላይ መኪና ሽያጭ 10% እንኳን አልሞላም። የግብር ማበረታቻዎች መቀነስ እና የቻይና አምራቾች ወደ አሜሪካ ገበያ እንዳይገቡ የተጣሉ ገደቦች ዕድገቱ እንዲቀዘቅዝ አድርገውታል።

ኤክስፐርቶች እንደሚያስጠነቅቁት፣ የኤሌክትሪክ መኪና ኢንቨስትመንትን ማዘግየት የረጅም ጊዜ ተወዳዳሪነትን ያሳጣል። እንደ ሆንዳ ያሉ ኩባንያዎች አንዳንድ የኢቪ ፕሮጀክቶቻቸውን መሰረዛቸው በረጅም ጊዜ ስትራቴጂ ረገድ ለአደጋ የሚያጋልጥ ውሳኔ ተደርጎ ተወስዷል።

ከግል መኪና ባለፈ፡ የኤሌክትሪክ ጭነት መኪናዎች (Electric Trucks) እና ሶፍትዌር

የኤሌክትሪክ ሽግግሩ በግል መኪናዎች ላይ ብቻ የተገደበ አይደለም። በ2025 በዓለም አቀፍ ደረጃ የኤሌክትሪክ ጭነት መኪናዎች ሽያጭ ከእጥፍ በላይ አድጓል። ቻይና በዚህም መሪ ስትሆን፥ ከተሸጡት አዳዲስ ጭነት መኪናዎች ውስጥ አንዱ የኤሌክትሪክ ነው።

በአሁኑ ወቅት መኪኖች በባትሪ መካሄድ ብቻ ሳይሆን "በሶፍትዌር የሚመሩ ተሽከርካሪዎች" (Software-defined vehicles) እየሆኑ ነው። እንደ Tesla እና BYD ያሉ ኩባንያዎች መኪኖቻቸውን በሰው ሰራሽ አስተዋፅኦ (AI)፣ በራሳቸው በሚነዱ ቴክኖሎጂዎች (Autonomous driving) እና በየጊዜው በኢንተርኔት በሚታደሱ (Over-the-air updates) ሶፍትዌሮች በማደራጀት የወደፊቱን አውቶሞቲቭ ኢንዱስትሪ እየቀረጹት ይገኛሉ።

የዓለም የኢቪ ውድድር የት ያመራል?

የኤሌክትሪክ መኪኖች የአየር ንብረት ለውጥን ለመከላከል ብቻ ሳይሆን ለሀገራት የኢነርጂ ደህንነትም ወሳኝ እየሆኑ መጥተዋል። እ.ኤ.አ በ2025 ብቻ የኤሌክትሪክ መኪኖች አጠቃቀም የዓለምን የነዳጅ ፍጆታ በቀን በ1.7 ሚሊዮን በርሜል ቀንሰዋል። ይህ ቁጥር እስከ 2030 በቀን 5 ሚሊዮን በርሜል ይደርሳል ተብሎ ይጠበቃል።

በ2026 የዓለም የኢቪ ሽያጭ 23 ሚሊዮን አሃዶችን (የገበያውን 28%) ይነካል ተብሎ ይገመታል። በዚህ ፈጣን ጉዞ ውስጥ ትልልቅ አሸናፊዎች የሚሆኑት ተመጣጣኝ ዋጋ ያላቸውን መኪኖች በከፍተኛ መጠን ማምረት የሚችሉ፣ የባትሪ አቅርቦት ሰንሰለታቸውን ያጠናከሩ እና የሶፍትዌር ቴክኖሎጂን የተቆጣጠሩ ኩባንያዎችና ሀገራት ናቸው። ወደ ኤሌክትሪክ ለመግባት የሚያቅማሙ ግን ከገበያው ውጪ የመሆን እድላቸው ሰፊ ነው።